●●●●●●●●●●●●●●●۲۰ تیرماه جاری دانشمند ترک تبار همدانی الاصل دانشگاه تبریز در تهران دارفانی را وداع گفت و به رحمت ایزدی پیوست.پروفسور ابولقاسم متین متولد ۱۳۱۳ه.ش در یک خاندان ترک تبار همدان بود که پس از اخذ دیپلم برای ادامه ی تحصیل به دانشگاه گوتینگن آلمان رفت و در رشته ی گیاهان دارویی دکترا گرفت .این دانشگاه درسال ۱۷۳۷ م تاسیس شده و در رشته های علوم پایه؛ پزشکی و انسانی هشتمین دانشگاه برتر اروپا است و تاکنون ۴۴ استاد برجسته ی آن جوایز بین المللی و نوبل گرفته اند.پروفسور متین همچنین در مدت۱۳ سال ماندگاری در آلمان به دانشگاه فنی برلین رفت و موفق به کسب دومین دکترای علوم زمینی شد .این دانشگاه در سال ۱۸۸۴ م ساخته شده و در یک قرن گذشته به پذیرش دانشجویان نخبه کشور های مختلف مبادرت می کند و در فهرست ۹ دانشگاه برتر صنعتی و فنی آلمان قرار گرفته است .پروفسور متین پس از اخذ ۲ دکترا از دانشگاه های آلمان به تبریز برگشت و در سال۱۳۴۴ ه.ش به استخدام آموزشی دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز در آمد و سپس در سال ۱۳۴۵ ه.ش عضو هیت علمی تمام وقت دانشگاه تبریز شد .
دانشکده کشاورزی تبریز در سال ۱۳۲۴ با نام دانشکده ی فلاحت در حکومت خود خوانده جعفر پیشه وری به عنوان دومین دانشکده ی کشاورزی بعد از دانشگاه تهران تاسیس شده است و پروفسور متین در چند سال اقامت و تدریس در توسعه کیفی و کمی دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز نقش ممتازی داشت.وی دانشجویان مهندسی علوم کشاورزی را به باغات اطراف تبریز میبرد و تمامی دانشجویانش را در باغات و زمین های کشاورزی به یاد گیری تجربی اندوخته های تئوری و تلفیق آن در عمل وا میداشت.و شعارش این بود دانشجوی رشته های کشاورزی میزنشین نیست بلکه باید لباس کار بپوشد و در باغات و مزارع در تولید محصولات باغی و زراعی تاثیر گذار و یار و یاور کشاورز و روستایی باشد.چه اساتید شایسته ای در دانشگاههای کشور بودند که به تربیت و آموزش علمی و تجربی دانشجو پایبند بودند و در رشته های مهندسی و کشاورزی و فنی و معدنی معتقد بودند که دانش آموختگان این رشته ها باید یقه آبی باشند لباس و کفش کار و تلاش بپوشند و دوشادوش کشاورزان و کارگران زحمت بکشندو همان نظام آموزش آلمان را الگو قرار دهند.متاسفانه امروز اگر به چها راه لاله تبریز سری بزنید صدها مهندس در جهاد کشاورزی میز نشین شده اند و به قول مرحوم دکتر نیشابوری استاد برجسته کشاورزی دانشگاه تبریز؛مهندس حشره شناسی و دامپروری و گیاهپزشکی جایش روستا و مزارع کشاورزی و باغات و روستا است.امروز در اکثر امور وضعیت ما همین شده که راندمان و بهره وری و اثر بخشی ما دوست و دشمن را لب به اعتراض گشاده است که بررسی این مسائل مهم فرصت و مجال زیادی می خواهد و باید کسانی که دستی در آتش دارند و درد توسعه این ایران مظلوم دغدغه آنهاست وارد کارزار بشوند…. ایجاد و توسعه ی مرکز تحقیقات کشاورزی خلعت پوشان و اراضی شمال جاده باسمنج در دهه ی ۴۰ صورت گرفت و ابتدا ۲۸ هکتار زمین های اطراف برج تاریخی خلعت پوشان خریداری شد و پس از آن ۲۷۰ هکتار اراضی دیمی و کشاورزی شمال جاده باسمنج نیز به مرکز تحقیقات کشاورزی دانشگاه تبریز افزوده شد و امروز مجموعه اراضی کشاورزی دانشگاه تبریز در این مناطق از ۳میلیون متر مربع گذشته است که متاسفانه استفاده کافی صورت نمی گیرد و حتی دانشکده کشاورزی در طول ۶۰ سال گذشته در درختکاری و سرسبزی میلیونها متر زمین بکر کشاورزی در دیوار به دیوار کلانشهر تبریز ناتوان عمل کرده است.با این حال چند میلیون متر زمین کشاورزی به محدثات و مالکیت دانشگاه تبریز افزوده شده و امروز باید برای تلطیف هوای شهر بزرگ تبریز در این منطقه که در امتداد خاوران و جاده تهران-تبریز است تدابیری اندیشیده شود و چند سال قبل ایجادمنطقه فضای سبز و تفرجگاهی بزرگ بعنوان شاهگلی دوم مطرح گردید و تفاهم نامه هایی هم بین مدیران شهرداری و دانشگاه منعقد شد ولی ره بجایی نبردو شورای شهر و مدیران شهرداری بایستی دنبال کار را برای اجرایی شدن آن بگیرند که خواست افکار عمومی است….و پروفسور متین در ایجاد گارگاه ها و مراکز پژوهشی و ایجاد پایلوت گیاهان و محصولات باغی و کشاورزی در آن نقش داشته است . وی آشنا به ۴ زبان ترکی آذربایجانی ، فارسی ،انگلیسی و آلمانی بود و در مدت ۷۰ سال تحقیق و پژوهش و تربیت مهندسان ارشد کشاورزی و گیاه پزشکی تلاش وافری در کشور ایفا کرد. وی معتقد بود که هرگونه توسعه ی کشاورزی و باغداری در ایران بایستی با مشارکت و آموزش روستاییان ، باغداران و زارعین صورت گیرد.وی علاوه بر دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز در دانشکده های کشاورزی اهواز ،همدان،کرج وتهران نیز تدریس کرده و پیش از ۴۲ اثر از پروفسور متین در رشته های مربوط به کشاورزی ،علوم تغذیه ، دارو درمانی و گیاه درمانی به یادگار مانده است که مهمترین آن عبارتند از : تغذیه نباتات ، تکنولوژی، فیزیولوژی و طرق استعمال کودهای شیمیایی، اکولوژی و راههای شناخت عوامل آلودگی منابع طبیعی، اثر جنگل در آب و هوا، اصول و مبانی اکولوژی، گیاهان دارویی، فرمولهای ساخت مواد آرایشی و بهداشتی، عطر درمانی و رایحه درمانی، طبع شما و خوراکیها و اثر رنگها، تغذیه برای گروه های خونی ، تندرستی خوردنی است. و کتابها و مقالات دیگری نیز ازاین اندیشمند حوزه کشاورزی منتشر شده است.وی دریافته بود که در ایران ۸۰۰۰ گیاه متنوع می روید که حدود ۲۰۰۰ گیاه جزء گیاهان دارویی معطر و ادویه جات است.وی با نوشتن کتاب علمی و پژوهی “اکلوژی و راههای شناخت عوامل آلودگی منابع طبیعی ” یکی اززمینه های تشکیل سازمان محیط زیست کشور را شکل داد. وی همچنین سالهای سال با انجام تحقیقات در قطب های زراعی ایران از جمله مناطق مختلف آذربایجان ، خراسان،شمال،کردستان و خوزستان و مناطق کویری زمینه تدوین و ترسیم نقشه های زراعی آن هارا فراهم آورد.متین همچنین به این نتیجه رسیده بود که از ۵۰۰ هزار گونه گیاه شناخته شده در کره زمین می توان برای ایجاد انرژی و کالری در انسان و حیوان استفاده کرد و از جمله کسانی بود که می گفت تمام مایحتاج انسان یا منشأ کشاورزی دارد یا منشأ معدنی.که ایران نیز از این دو منظر بسیار غنی است و سرمایه گذاریهای دولتی و مشارکت مردمی را در بهره برداری بهینه از این مواهب اللهی به مدیران و دانشجویان توصیه می کرد.در طرح های تحقیقاتی پیشنهاد میکردبیش از ۸۲ درصد وسعت ایران کویر و بیابان است و طرح های جامع تحقیقاتی بایستی با پیوستگی و همت انجام شود تا از پیشروی کویر و بیابان در ایران ممانعت بعمل آید.دکتر متین در دوران پیشکسوتی با راه اندازی یک مرکزی با مسمای دهکده سلامت در تهران اندوخته ها و تجارب علمی و دانشگاهی را در قالب تجویز گیاهان دارویی و گیاه درمانی و مبارزه با بیماریهای انسان با بهره گیری از طبیعت و تنوع گیاهی پی می گرفت و با سخنرانی در مجامع علمی و عمومی اندوخته های خود را در اختیار طالبان و عموم می گذاشت.دکتر متین به آمایش سرزمین نیز بعنوان یکی از زمینه های توسعه نگاه میکرد و با یک گروه دانشگاهی در قبل از انقلاب آمایش سرزمین از نظر نوع کشت محصولات باغی و کشاورزی مناطق مختلف ایران را در ۳ جلد آماده و منتشر کرد که سالها پایه فعالیتهای گروههای کارشناسی وزارت کشاورزی بود.وی به این نتیجه رسیده بود که در کاشت داشت و برداشت باید به ارزش اقتصادی محصولات توجه شود و با تجهیز سازمان هواشناسی و پیش بینی دقیق بارش ها نزولات آسمانی را در آبیاری به موقع محصولات دیمی و آبی بکار گرفت.وی مخالف استفاده بی رویه از آب های زیر زمینی برای آبیاری مزارع بود و قبلا به نشست زمین و خالی شدن سفره های آبی هشدار داده بود.پروفسور متین ۲۰ تیر ماه جاری در سن ۹۰ سالگی در تهران دارفانی را وداع گفت و در قطعه ی ۲۲۲ بهشت زهرا به خاک سپرده شد.متین و امثال او؛ مردان بزرگ و عاشق توسعه ایران ،خورشید های زمینی ملت ایرانند.راه و منش و روش و سبک کاری و داشته های علمی و فنی آنها ان شالله همواره مد نظر هر دانشجو و استادی باشد که برای ساختن فرداهایی بهتر تلاش می کنند و بزرگ پروردگار نیز بر این انسانهای عاشق کار و تلاش و سازندگی و توانمند رحمت فرماید و در روز جزا روسفید گرداند.
محمد فرج پور باسمنجی
