۱۴ مرداد سالگرد انقلاب مشروطه
در گوشه گوشه ی تاریخ ایران عزیز هر جا آزادی خواهی و مبارزه با استعمار و استبداد بوده، مردم آذربایجان و تبریز پیش قراولان مبارزه بودهاند. به جرات میتوان انقلاب مشروطه را سرآغاز مسیر مبارزات حق طلبانه ی مردم ایران در دوره ی معاصر نامید. اگرچه زمزمه های مشروطه خواهی از دورانناصری در ایران شنیده میشد که از جمله دلایل آن آگاه شدن قشر های مختلف مردم توسط تحصیل کردگان از خارج برگشته و نیز گسترش صنعت چاپ در ایران که موجب نشر روزنانه ها و کتب آگاهی بخش شده بود، اما اوج مشروطه خواهی در سال های پایانی دوره ی مظفرالدینشاه قاجار است که بر اثر تلاش های علما و روشنفکران، مظفرالدین میرزا فرمان مشروطه را امضا کرد. بدلیل دارالسلطنه بودن تبریز و آذربایجان، نبض حوادث و جریانات مربوط در تبریز می طپید. مسلم بود که فرمانی که بر اثر فشار نخبگان و از روی ناچاری امضا شود، هر آن از سوی مخالفانش مورد تهدید باشد. ایل قاجار که سال ها مملکت را ملوک الطوایفی اداره کرده و خان های قجری همهی مقدرات مردم بیچارهی ولایات را در اختیار داشته و به هیچ کس پاسخگو نبودند،حاضر نمی شدند نظام قوانین مشروطه را بپذیرند اندکی بعد از فوت مظفرالدینشاه، محمد علی شاه را به نابودی مشروطه ترغیب کردند. استعمار و چند چهره ی روس با او همراهی کرده و مجلس تازه تاسیس مشروطه را به توپ بستند با این خیال خام که نهضت مردمی استبداد ستیزی خاموش خواهد شد! قلدری قزاق های گماشتهی دولت روس تا حدود زیادی نهضت را در شهر های دیگر سرکوب کرد اما مردم قهرمان آذربایجان و تبریز همقسم شدند در برابر زور گویی های محمد علی شاه بایستند و از مشروطه مردم صیانت کنند و بار دیگر نقش آذربایجان در حمایت از ایران و ایرانی پدیدار شد. جنبشی که از تهران آغاز شد اینک به پاسداری تبریزی ها تداوممی یافت هرچند با هزینه های جانکاه.
از دوره ی دبیرستان که جریانات تاریخ معاصر را دنبال میکردم، در منابع متعدد از رشادت های مردم تبریز در دورهی مشروطه، صحنه های ماندگاری را یافتهام که هریک تابلوی ماندگار است. اما کتاب کنسول شرق، خاطرات سرآلبرتچارلز راتیسلاو سرکنسول بریتانیا در تبریز همزمان با جنبش مشروطه، زوایای دیگری از جانفشانی و رشادتهای مردم تبریز در مبارزه با قوای عین الدوله بیان میکند. از تحمل قحطی و محاصره شهر تا همراهی شیر زنان شهر با ستارخان سردار ملی و باقر خان سالار ملی و گشاده دستی تجار و مقاومت تبریزی ها در سخت ترین شرایط(تیر ۱۲۸۷تا اردیبهشت۱۲۸۸).
قوای مشروطه به تدریج تمام تبریز را به تصرف خود در آورده و قوای محمد علی شاه قاجار به فرماندهی عین الدوله مجبور به عقب نشینی به باسمنج شده و تبریز از محاصره خارج شد و پس از ماه ها مردم به مواد غذایی دست یافتند. نیرو های سپهدار تنکابنی هم اندکی در روستای نعمت آباد باسمنج ماندند و آن ها هم مجبور به بازگشت به تهران شدند شواهد تاریخی نشان از عدم همراهی مردم باسمنج با نیروهای شجاع الدوله است که خود برگ افتخاری ست برای مردم شجاع باسمنج. در مورد نقش مردم باسمنج در این دوره از اطلاعات ارزندهی دوست فرهیخته ام آقای محمود ارجمندی در سال های قبل بهره بردهامکه مطالعات گسترده ای در این زمینه دارند. باری مرور حوادث تاریخی به ما می آموزد که ورای حوادث روزمره ارزش خود را بیشتر پاس داریم و بدان ها افتخار کنیم
یاد و خاطره ی مبارزان مشروطه را در سالگرد به ثمر نشتن آن گرامی میداریم.
محمد باقر واصلی فعال و مشاور حقوقی
