هنگامی که متفقین در شهریور 1320 تصمیم به اشغال ایران در جنگ جهانی دوم را میگیرند، سه مرزبان وظیفه پاسداری از مرزهای شمالی ایران را در پل فلزی جلفا-نخجوان بر عهده داشتند. پس از آن که ارتش شوروی برای ورود به خاک ایران به این پل که عملاً تنها و بهترین محل عبور از رود پرخروش ارس در این ناحیه است، نزدیک میشوند مقاومت دو روزه این سه سرباز ایرانی آغاز میگردد. این مرزبانان ایرانی با اشراف به پل و منطقه، دو روز لشکر شوروی را زمینگیر میکنند و روسها هم که چارهای جز گذر از همین پل نداشتند با وجود استفاده از توپخانه سنگینشان مجبور به نبردی ۴۸ساعته میگردند که تنها با کشته شدن ژاندارمها سرجوخه ملک محمدی ،سید محمد راثی هاشمی و عبداله شهریاری باسمنج است که توانستند وارد خاک ایران شوند.
مقاومت شجاعانه این سه سرباز تحسین نیروهای مهاجم و خصوصاً فرمانده لشکر ۴۷ شوروی، سرلشکر نوویکف را برمیانگیزد. وی زمانیکه با عبور از پل متوجه گشت که سربازانش ۴۸ ساعت است که تنها با ۳ سرباز در حال نبرد میباشند، به نشانه احترام یکی از درجههایش را از روی دوشش باز کرده و روی سینه سرجوخه محمدی گذاشت و از چوپانی میخواهد تا ۳ سرباز شجاع را به شیوه مسلمانان کنار پل آهنی دفن کند. تدفین این ۳ سرباز با تشریفات کامل نظامی از سوی لشکر ۴۷ ارتش شوروی و در کنار خط آهن این پل صورت گرفت.
مهدی شیرزادی رمان تا آخرین فشنگ را بر اساس مقاومت 48 ساعته این سه شهید در مقابل لشگر 47 اتحاد جماهیر شوروی نوشته است که کمتر کسی از اهالی باسمنج از این کتاب خبر دارد. همچنین از این سه شهید چندین مستند نیز ساخته شده و برای ایرانی ها این سه شهید سمبل میهن پرستی و دفاع از خاک کشور هستند.
باعث افتخار است که یکی از این شهدا اهل باسمنج بوده وپرچم باسمنج را تا فراز بلندترین قله های افتخار بالا نگه داشته است ولی مسئولین منطقه در گذشته و اکنون قدر این طلا را ندانسته و نمی دانند.
اکنون باید حداقل یکی از میادین بزرگ شهری یا خیابان های اصلی به نام این شهید مزین می گشت و همه جا شاهد تندیس این شهید والا مقام بودیم ولی متاسفانه ما به قهرمانان خود ارزش نمی دهیم قهرمانی که فرمانده لشگر روسی را به تحسین واداشت.
یا حداقل باید کتابی در مورد ایشان در باسمنج نگارش می شد یا فیلمی از این نبرد تماشایی تهیه می شد. ولی بخاطر کج سلیقگی یا قدرنشناسی اکنون برخی مسئولین و برخی از مردم نیز از رشادت شهید شهریاری خبر ندارند.
جا داشت که هر ساله در 20 شهریور ماه بزرگداشتی برای شهید عبداله شهریاری برگزار می شد و ورودی شهر به نام و تندیس ایشان مزین می گشت و در کشور حرفی برای گفتن داشتیم و ثابت می کرد که اهالی قدر این طلا را می دانند و قدردان رشادت هایش هستند.
قدر زر زرگر شناسد
قدر گوهر گوهری
یادداشت:احمد زمین نوردباسمنج
